ඉන්දියාවේ කඳුකර පෙදෙස් වල තවමත් විසිතුරු ඉංග්රීසි නම් ඇති පැරණි බංගලා දකිනු හැකිය. බ්රිතාන්ය පාලන සමයේ මේවා ඉංග්රීසි ජාතිකයන් විසින් තනවා තිබුණේ පහත රට දැඩි උණුසුම් කාලගුණයෙන් මිදී සහනයක් ලබා ගැනීම පිණිසයි. පසු කාලීනව මේවා අතරින් බොහොමයක් ජරා ජීර්ණ වී සතුන්ටත්, ඉඳහිට ඒ අසලින් කොටළුවන් සමඟින් ගමන්ගත් ගැමියන්ටත් සෙවන සැලසුවේය.
මේ අත් හැර දැමුණු බංගලා අතර ‘මල්බෙරි ලොජ්' නමින් ඉතාමත් පිළිවෙල, සුදු හුණු ගෑ කුඩා නිවසක් විය. එහි මැකෙන්සි මෙනෙවිය නම් වූ අවිවාහක, වයස්ගත ඉංග්රීසි කාන්තාවක් ජීවත් වූවා ය. වයස අසූව ඉක්මවා සිටියත් ඇගෙන් ඒ වයස දිස් වූයේ නැත. බෙහෙවින්ම ක්රියාශීලී කෙනෙකු වූ මැකෙන්සි මෙනෙවිය පරණ තාලයේ විසිතුරු ගවුම් ඇන්දාය. සතියකට වතාවක් නගරය වෙත ඇවිද ගිය ඈ බටර්, ජෑම්, සබන් සහ කළාතුරකින් සුවඳ විලවුන් බෝතලයක් ද මිළදී ගත්තා ය.
මැකෙන්සි මෙනෙවිය පළමු ලෝක යුද්ධයට පෙර සිට, එනම් තම යෞවන වයසේ පටන් මේ නිවසේ ජීවත් වූවා ය. ඇගේ දෙමව්පියනුත්, සොයුරාත්, සොයුරියත් මිය ගොස් තිබුණු අතර ඇයට ඉන්දියාවේ වෙනත් ඥාතීන් සිටියේ නැත. ඇගේ ජීවිකාව සඳහා කුඩා විශ්රාම වැටුපක් ප්රමාණවත් විය. මැකෙන්සි මෙනෙවියගේ නිවසට ආ සීමිත අමුත්තන් අතර ප්රදේශයේ පූජකවරයා, තැපැල්කරු සහ කිරි වෙළෙන්දා විය. තනිකමින් පෙළෙන බොහෝ වයස්ගත උදවිය මෙන් ඇයට ද සුරතලෙකු විය. ඒ දිලිසෙන කහ පැහැති ඇස් ඇති විශාල කලු බළලෙකි.
තම කුඩා ගෙවත්තේ මැකෙන්සි මෙනෙවිය ඩාලියා, ක්රිසන්තමම්, ග්ලැඩිඕලි මල් වර්ග මෙන්ම දුර්ලභ ඕකිඩ් වර්ග කිහිපයක් වගා කළාය. ඈ කැලෑ මල්, ගස්, කුරුල්ලන් සහ කෘමි සතුන් ගැන බොහෝ දේ දැන සිටියාය. කිසි දිනක ඒ දේවල් ගැන ඈ උවමනාවෙන් උගෙන තිබුණේ නැතත් තමන් අවට වූ දේ සමඟ ඇයට මනා සහසම්බන්ධයක් තිබිණි.
එක් සැප්තැම්බරයක වැසි සමය අවසන් වෙද්දී මැකෙන්සි මෙනෙවියගේ අප්රිකානු දාස්පෙති පාත්තිය පුරා මල් දිස් විය. එළෙඹෙමින් තිබුණු සීත ඍතුව සැඩ නොවනු ඇතැයි ඈ ප්රාර්ථනා කළේ එන්න එන්නම ඇයට සීතල දරා ගැනීමට අපහසු වූ හෙයිනි. මෙදින ඈ තම ගෙවත්තේ සිටිද්දී තම නිවස අසල කඳු බෑවුමේ කැලෑ මල් නෙලන කුඩා පිරිමි ළමයෙකු දුටුවා ය.
“කොල්ලෝ, ඔය මොකද කරන්නේ?” ඇය උස් හඬින් ඔහුගෙන් ඇසුවාය.
කලබල වූ දරුවා ඉක්මණින් බෑවුම ඔස්සේ ගොස් පළා යන්නට තැත් කළත් ඉඳිකටු වැනි පයිනස් පත්ර මත ඔහුගේ පය ලෙස්සූ බැවින්, ඔහු රූටා විත් මැකෙන්සි මෙනෙවියගේ නාස්ටර්ෂම් පාත්තියටම වැටුණේය. තමන්ට ගැලවීමක් නොමැති බව වැටහුණු බැවින් ඔහු ඇය වෙත දීප්තිමත් සිනාවක් පා “සුබ උදෑසනක් මිස්!” කීවේය.
ඔහු ඒ ප්රදේශයේ වූ ඉංග්රීසි මාධ්යයෙන් ඉගැන්වූ පාසලේ සිසුවකු වූ අතර එහි නිල ඇඳුම වූ කබායත්, ටයි පටියත් පැළඳ සිටියේය. බොහෝ ආචාරශීලී පාසල් සිසුන් මෙන් ඔහු ද සෑම කාන්තාවකටම ‘මිස්’යැයි ආමන්ත්රණය කිරීමට පුරුදු පුහුණු ව තිබුණු බවක් පෙනුණි.
‘සුබ උදෑසනක්,” මැකෙන්සි මෙනෙවිය තදින් කීවාය. “කරුණාකරලා මගේ මල් පාත්තියෙන් අයින් වෙනවාද?”
දරුවා ප්රවේසමෙන් නාස්ටර්ෂම් වැල් මතින් ඉවත් ව මැකෙන්සි මෙනෙවිය දෙස බැගෑපත් බැල්මක් හෙලුවේ ය.
“තමුන් මේ වෙලාවේ ඉන්න ඕන ඉස්කෝලේ නේ, මෙහෙ මොකද කරන්නේ?” ඇය විමසුවාය.
“මම මල් කඩන්න ආවේ මිස්.” ඔහු කැලෑ මල් සහ මීවන එකතු කළ මල් පොකුරක් පාමින් කීවේය.
“ආ!” මැකෙන්සි මෙනෙවිය මඳක් පසුබෑවා ය. පිරිමි ළමයකු මල් ගැන උනන්දුවක් දක්වනු ඈ බොහෝ කාලයකින් දැක තිබුණේ නැත.
“ඔයා.. මල් වලට කැමති ද?”
“ඔව් මිස්, මම හිතාගෙන ඉන්නේ උද්භිද විද්යාඥයෙක් වෙන්න.”
“ඒක අමුතු අදහසක්. ඔයා මේ මල් වල නම් දන්නවාද?”
“නෑ මිස්.”
“මේ බටර්කප්,” මැකෙන්සි මෙනෙවිය කීවාය. “ඔය දම් පාට මල සැල්වියා. ඔයාට පැළ වර්ග ගැන පොත් එහෙම තියෙනවාද?”
“නෑ මිස්.”
“එහෙනම් එන්න, මම පොතක් පෙන්නන්නම්.”
ඈ පිරිමි ළමයා ව කැඳවාගෙන තම කුඩා විසිත්ත කාමරයට ගියා ය. එය ලී බඩු, පොත් පත් සහ මල් බඳුනින් පිරී තිබිණි. ඔහු තරමක් අපහසුතාවයෙන් පුටුවක කෙළවර අසුන් ගත්තේය. බළලා වහා ඔහුගේ උකුලට පැන නිදන්නට වූයේ සෙමෙන් පුරු පුරු හඬ නඟමිනි.
“මොකක්ද ඔයාගේ නම?” මැකෙන්සි මෙනෙවිය පොත් තෝරන අතරතුර විමසුවා ය.
“අනිල්, මිස්”
“කොහෙද පදිංචිය?”
“ඉස්කෝලේ නිවාඩු කාලෙට මම දිල්ලියට යනවා, මගේ තාත්තාට එහෙ බිස්නස් එකක් තියෙනවා.”
“ආ මෙන්න තියෙනවා!” ඈ බරැති පොතක් රාක්කයෙන් පිටතට ගනිමින් කීවාය. “මේ Flora Himaliensis කියන පොත 1892දී පළ කරලා තියෙන්නේ. සමහරවිට මේ ඉන්දියාවේ ඉතුරුවෙලා තියෙන එකම පිටපත වෙන්න ඇති, ඒ නිසා මේක බොහොම වටිනා පොතක් අනිල්. වෙන කිසිම උද්භිද විද්යාඥයෙක් මේ විදිහට හිමාලයේ කැලෑ මල් ලේඛනගත කරලා නැහැ. හැබැයි මුළු දවසම අන්වීක්ෂ ළඟ මිසක් කඳුකරයේ ගත නොකරන උද්භිද විද්යාඥයන්ට තවම හොයාගන්න බැරිවුණු තව පැලෑටි මේ කඳුකරයේ සෑහෙන්න තියෙනවා. සමහරවිට ඔයාට කවදාහරි පුළුවන් වේවි ඒ ගැන යමක් කරන්න.”
“ඔව් මිස්.”
මැකෙන්සි මෙනෙවිය උදුන දල්වා කේතලය ලිප තැබුවා ය. ඉනික්බිති වයෝවෘද්ධ ඉංග්රීසි කාන්තාවත් කුඩා ඉන්දියානු දරුවාත් එක පෙළට අසුන්ගෙන පොත ට සම වැදී එය කියවන්නට වූහ. මැකෙන්සි මෙනෙවිය ඒ ප්රදේශයේ දක්නට ඇති මල් වර්ග වල විස්තර පෙන්වද්දී අනිල් ඒවායේ නම් සහ ඒවා පිපෙන ඍතු ගැන විස්තර සටහන් කරගත්තේය.
“මම ආයෙත් දවසක එන්නද?” අන්තිමේදී ඔහු පිටත් වන්නට සූදානම් ව ඇසුවේය.
“කැමති නම් එන්න,” ඈ පිළිතුරු දුන්නා ය. “හැබැයි ඉස්කෝලේ වෙලාවේ නෙමෙයි, පන්ති පාඩු කරගන්න එපා.”
ඉනික්බිති අනිල් සතියකට වතාවක් පමණ මැකෙන්සි මෙනෙවිය බලන්නට ආවේය. ඒ හැම වතාවකම මෙන් ඔහු ඇයගෙන් නම් අසා දැනගන්නට කැලෑ මල් වර්ග ගෙන ආවේය. ඈ ඔහුගේ පැමිණීම කැමත්තෙන් බලාපොරොත්තු වූ අතර ඇතැම්විට සතියක් ගතවී ඔහු නොපැමිණි විට තම බළලා ට ඒ ගැන ගතු කීවාය.
ඔක්තෝම්බර් මාසයෙන් අඩක් ගෙවෙද්දී දුර ඈත කඳු මුදුන් මතට හිම වැටිණි. ඈත කඳු පන්තියෙන් එක කන්දක් අනෙත් ඒවාට ඉහළින් දිස් වූයේ තනි නිල් අහසක දිලිසෙන ධවල ශිඛරයක් ලෙසිණි. සන්ධ්යාවේ හිරු බසිද්දී මේ කන්ද තඹ පැහැයෙන් රෝස පාටටත්, රතු පාටටත් හැරුණි. ඒ වෙද්දී පාසල් නිවාඩුවට ඉතිරි ව තිබුණේ දෙසතියකි.
“අර කන්ද කොයිතරම් උස ද?” දිනක් අනිල් ඇසුවේය.
“අඩි දොළොස් දාහකට වැඩි වෙන්න ඕන,” මැකෙන්සි මෙනෙවිය පිළිතුරු දුන්නා ය. “මට හැමදාම ලොකු ආසාවක් තිබුණා ඒ කඳු මුදුනට යන්න, ඒත් එතැනට හරියකට පාරක් නැහැ. මෙහෙ දකින්න නැති මල් ඒ උසේදී පිපෙනවා ඇති, නිල් ජෙනේෂියන් මල්, දම් කොලම්බයින් මල් එහෙම…”
පාසල් නිවාඩුවට පෙර දින මැකෙන්සි මෙනෙවියගෙන් සමු ගන්නට අනිල් පැමිණියේය. ඔහු පිටව යන්නට සූදානම් වෙද්දී කැලෑ මල් ගැන ලියවුණු පොත ඈ ඔහු අතේ තැබුවාය.
“මේක බොහොම වටිනා පොතක්නේ!” ඔහු කීවේය.
“ඒ නිසා තමයි මම ඒක ඔයාට දෙන්නේ, නැත්නම් ඕක පරණ බඩු වෙළෙන්දෝ අතට තමයි කවදා හරි යන්නේ.”
“ඒත් මිස්…”
“මාත් එක්ක වාද කරන්න එපා, මේක අරගෙන යන්න.”
දරුවා පොත තුරුලු කරගෙන සීරුවෙන් සිටගෙන “ආයුබෝවන් මැකෙන්සි මෙනෙවිය” කීවේය. ඒ ඔහු ඇගේ සම්පූර්ණ නම ම කී පළමු වතාව විය.
නොබෝ දිනකින් සැඩ සුළං හමා හිම වර්ෂා වැටෙන්නට විය. ගෙවත්තේ මල් සියල්ල සීතල නිසා මියැදුණි. බළලා නිරතුරුවම ගෙතුළට වී ඇඳේ කෙළවරක නිදමින් කාලය ගත කළේය. මැකෙන්සි මෙනෙවිය ගනකම් සාලු සහ මෆ්ලර් රැසක් ඔතාගත්තත් ඇයට සීතලෙන් මිදීමට දුෂ්කර විය. සීතල නිසා ඇගේ අතැඟිලි කෙතරම් දරදඬු වී ද යත් ඇයට පිසූ බෝංචි සහිත ටින් බඳුනක් විවර කර ගැනීමට පැයක පමණ වෙලාවක් ගත විය. හිම පතනය ඇරඹුණු විට දින ගණනාවක් ගෙවෙන තෙක් කිරි වෙළෙන්දා පැමිණියේ නැත.
තමන්ට මහත් වෙහෙසක් දැනුණු බැවින් මැකෙන්සි මෙනෙවිය නිරතුරුව ඇඳට වී කාලය ගත කළාය. ඈ උණුසුම් වතුර බෝතලයක් තම කොන්ද ට තබාගත් අතර බළලා ඇගේ දෙපා උණුසුම් කළේ ය. ඈ වසන්තයත්, ගිම්හානයත් ගැන සිහින දුටුවාය. තව තෙමසකින් නැවතත් ප්රිම්රෝස් මල් පිපෙනු ඇත, පාසල් නිවාඩුව අවසන් වී අනිල් ආපිට පැමිණෙනු ඇත.
එක රාත්රියක උණු වතුර බෝතලය පුපුරා එහි වූ දියෙන් ඇඳ තෙතබත් විය. දින කීපයක් යන තුරු හිරු නොනැඟුණු බැවින් ඇඳේ පොරෝනා වියලුණේ නැත. මැකෙන්සි මෙනෙවියට සීතලක් ඇල්ලූ අතර ඇයට අපහසුවෙන් හෝ ඇඳට ම වී සිටින්නට සිදුවිය.
දිනක් තද සුළඟක් ඇගේ නිදන කුටියේ කවුළුවේ පියන් හැරදමා හඹා ගියේය. මැකෙන්සි මෙනෙවිය ඉතා දුර්වලව පසු වූ බැවින් එය වසා දමන්නට ඇඳෙන් නැගිටීමට ඇයට නොහැකි විය. සුළඟට වර්ෂාවත්, හිම ත් ඇගේ කාමරයට ඇතුළු විය. බළලා තම ස්වාමි දුවගේ සිරුරට තුරුලු වූවේය. එහෙත් උදෑසන වෙද්දී ඒ සිරුරේ උණුසුම නැති වූ බැවින් ඌ ඇඳෙන් බිමට පැන පොළොව පහුරු ගාන්නට විය.
කවුළුව අතරින් හිරු එළිය විසිරෙද්දී කිරි වෙළෙන්දා පැමිණියේය. දොරකඩ වූ පීරිසියකට ඔහු කිරි ස්වල්පයක් වත් කරද්දී බළලා ජනෙල් පඩියෙන් බිමට පැන ඒ වෙත පැමිණියේය. කිරි වෙළෙන්දා මැකෙන්සි මෙනෙවියට කතා කළ නමුත් පිළිතුරක් ලැබුණේ නැත. ඈ වෙනදාට හිරු උදාවටත් පෙර අවදිවන බව දත් බැවින් ඔහු ඇයට හඬගසමින්ම විවර කවුළුවෙන් නිවස තුළට එබිකම් කළේය.
මැකෙන්සි මෙනෙවිය පිළිතුරු දුන්නේ නැත. ඒ වෙද්දී ඈ නිල් ජෙනේෂියන් මල් සහ දම් කොලම්බයින් මල් පිපෙන කඳු මුදුන වෙත ගොස් තිබිණි.
පරිවර්තනය- හෙල්මලී ගුණතිලක
Translation of the short story ‘A Bouquet of Love’ by Ruskin Bond
AI generated image
